Pierwsza część "Przewodnika po kampanii prezydenckiej w USA". Opisane zostaną kolejne etapy kampanii wyborczej, w celu przedstawienia jak działa amerykański system wyborczy. W tym artykule postanowiłem skupić się na pierwszym etapie w drodze do uzyskania nominacji Partii Republikańskiej czyli systemie prawyborów. W oczekiwaniu na wyniki pierwszego caucusu w Iowa warto przyjrzeć się o co tak naprawdę w tych prawyborach chodzi.

W dniu 6 listopada 2012 roku kiedy odbędą się wybory prezydenckie na przeciwko siebie staną jedynie dwaj kandydaci największych partii amerykańskich: jeden kandydat Partii Demokratycznej (w tym wypadku będzie to incumbent, urzędujący prezydent Barack Obama ubiegający się o reelekcję) oraz jeden kandydat Partii Republikańskiej (zwaną także GOP - Grand Old Party), który zostanie wyłoniony w toku prawyborów i zatwierdzony na Konwencji Krajowej. Narazie skupimy się na wydarzeniach poprzedzających ostateczne ogłoszenie kandydata.

Historycznie kandydatów na prezydenta i wiceprezydenta wybierali już przedstawiciele partii w Kongresie w 1796 roku. Ogólnokrajowe konwencje są organizowane od 1831 roku, a system prawyborów zaczął się rozwijać po wprowadzeniu ich w 1904 roku na Florydzie. Miało to bardziej zdemokratyzować proces wyboru kandydatów aby nie wybierały ich tylko elity partyjne. Prawybory zaczęły być organizowane także w innych stanach. Ostatecznie system ten uformował się w latach 70, kiedy to ostatecznie udało się przełamać niechęć komitetów partyjnych.

Prawybory mają na celu wyłonienie w łonie partyjnym kandydata, który będzie miał największe szansę (czytaj poparcie elektoratu) na wygranie wyborów prezydenckich. Formalnym celem jest oczywiście wybór delegatów na krajową konwencję, którzy zobowiązują się do popierania tam wskazanego kandydata. Zasady prawyborów są regulowane przez prawo. Zaletą dla wyborców jest to że dzięki prawyborom kampania wyborcza w zasadzie zaczyna się ponad rok przed dniem wyborów. Pozwala to na lepsze przyjrzenie się poszczególnym kandydatom a mediom zapewnia pokaźne wpływy dzięki podtrzymywaniu przedwyborczej gorączki. Wadą tak długiej kampanii wyborczej są oczywiście jej wysokie koszty oraz możliwość popełnienia bolesnych wpadek czy też więcej czasu dla przeciwników na grzebanie w przeszłości, o czym zresztą przekonało się już kilku kandydatów w tej kampanii.

W amerykańskim systemie politycznym wyróżnia się trzy rodzaje prawyborów:

  • otwarte, w których może wziąć udział każdy, zarejestrowany wyborca (Demokrata może wziąć udział w republikańskich i na odwrót);
  • zamknięte, ograniczające się do wyborców danej partii;
  • zmodyfikowane prawybory zamknięte, organizowane przez jedną lub obie partie i dopuszczające do głosowania swoich wyborców niezależnych lub takich, którzy nie wyrazili swoich preferencji podczas rejestracji jako wyborca.
Prawybory dzielą się na dwa rodzaje: caucuses i primaries. Primaries są bardziej popularne z powodu swojej bardziej otwartej formuły. W primaries wybiera się albo bezpośrednio kandydata na prezydenta spośród kandydatów partii (stanowi delegaci poprą go później na krajowej konwencji), albo delegata który deklaruje swoją sympatie do popieranego kandydata. Większość z organizowanych primaries pozwala na wzięcie w nich udziału jedynie zarejestrowanym członkom partii, jednak w części wystarczy jedynie zadeklarować w prawyborach na którą z partii chcemy zagłosować. Caucuses to bardziej zebrania odbywające się o danej godzinie, podczas których przeprowadza się głosowanie. Primaries mają formułę całodniowych wyborów. Caucuses polegają na wybieraniu kolejno delegatów na wyższe komórki stanowej organizacji partyjnej. Zaczyna się od stopnia okręgu lub dystryktu, by następnie przez okręgi dojść do wyboru delegacji stanowej. W tym przypadku wybierane zostają osoby deklarujące sympatię do najbardziej popularnego kandydata, którzy później zgodnie z wynikiem zagłosują na konwencji krajowej. Primaries są organizowane przez władze stanowe, podczas gdy caucusy organizują same organizacje partyjne.
Prawybory są ważne z tego powodu, że rzadko walka trwa do samego końca we wszystkich stanach. Zazwyczaj już po kilku pierwszych głosowaniach wiadomo kto jest najbardziej popularny i jest najbliższy nominacji. Po pewnym czasie mniej popularni kandydaci rezygnują i przekazują swoje poparcie zazwyczaj innym kandydatom. W następnej części przyjrzymy się bliżej podziałowi delegatów w każdym ze stanów oraz sprawom związanym z konwencjami krajowymi.

 

Źródła:
Goduń.T, Dudek.S, Mały leksykon systemów politycznych
Żmigrodzki M., Współczesne systemy polityczne
Deryło J., Prawybory w Stanach Zjednoczonych, psz.pl